TGPSG/Vatican News -- Lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng Lêô XIV về Trung Đông trong buổi đọc Kinh Truyền Tin tại Castel Gandolfo ngày 16 /8 là sự khẳng định mới nhất về lập trường lâu nay của Tòa Thánh, ủng hộ giải pháp hai Nhà nước như con đường duy nhất hướng tới một nền hòa bình “công bằng và lâu dài” cho Israel và Palestine.
Giải pháp “hai Nhà nước” là và vẫn là con đường khả thi duy nhất dẫn đến hòa bình giữa Israel và Palestine. Các Đức Giáo hoàng đã thay đổi, cũng như tình hình Trung Đông đã thay đổi, trong đó bạo lực và chia rẽ gia tăng nghiêm trọng kể từ
Đức Giáo hoàng Lêô XIV là vị Giáo hoàng mới nhất tái khẳng định cách mạnh mẽ lập trường mang tính lịch sử này, một lập trường đã được duy trì qua nhiều thập niên, bất chấp sự phản đối kiên quyết của chính phủ Israel.
Đức Giáo hoàng Lêô nói trong buổi đọc Kinh Truyền Tin tại Castel Gandolfo vào Chúa nhật,
“Tôi khẩn thiết kêu gọi cộng đồng quốc tế nỗ lực thúc đẩy giải pháp hai Nhà nước, nhằm đạt được một nền hòa bình công bằng và lâu dài.” Đức Giáo hoàng kêu gọi tạo động lực mới để dự án này, vốn được phác thảo chính thức lần đầu vào năm 1947 trong kế hoạch do Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc thông qua nhằm phân chia Palestine dưới quyền ủy trị thành hai Nhà nước, cuối cùng có thể trở thành hiện thực.
Một lập trường ngoại giao được xác lập vững chắc
Bắt đầu từ lời kêu gọi quốc tế hóa các thánh địa tại Jerusalem vào năm 1947, từ thập niên 1980 trở đi, giải pháp hai Nhà nước đã trở thành một nền tảng trong lập trường ngoại giao của Tòa Thánh đối với cuộc xung đột Israel-Palestine. Đây là một lập trường kiên định, không bị chi phối bởi những phản ứng cảm tính trước các đợt leo thang liên tiếp, nhưng được đặt nền tảng vững chắc trên lịch sử và liên tục được các Đức Giáo hoàng kế nhiệm củng cố.
Lời kêu gọi của Đức Piô XII về việc bảo vệ các thánh địa
Những tuyên bố đầu tiên có từ năm 1948, khi Đức Piô XII, trong Thông điệp In multiplicibus curis, kêu gọi thiết lập “một trật tự có thể bảo đảm an ninh tồn tại, đồng thời bảo đảm những điều kiện luân lý và thể lý của đời sống, góp phần đem lại sự an lành về tinh thần và vật chất” cho mỗi bên trong cuộc xung đột.
Trong Thông điệp tiếp theo Redemptoris nostri cruciatus năm 1949, lo ngại rằng các thánh địa gắn liền với cuộc đời của Đấng Cứu Thế có thể phải chịu sự tàn phá của chiến tranh, Đức Piô XII kêu gọi các tín hữu “sử dụng mọi phương thế hợp pháp” để thuyết phục các nhà lãnh đạo thế giới dành cho Jerusalem và vùng phụ cận “một quy chế pháp lý”, mà sự ổn định của quy chế này có thể được bảo đảm đầy đủ nhờ những nỗ lực chung của các quốc gia yêu chuộng hòa bình.
Đức Phaolô VI và các quyền chính đáng của người Palestine
Đức Phaolô VI, vị Giáo hoàng đầu tiên đến Thánh Địa vào năm 1964, đã nói rõ về các quyền chính đáng của người dân Palestine trước thềm cuộc Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967, chuyển vấn đề này từ một tình trạng khẩn cấp về nhân đạo thành một vấn đề chính trị căn bản.
Trong một thông điệp đầy xúc động gửi Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc U Thant, Đức Phaolô VI, thay mặt toàn thể thế giới Kitô giáo, kêu gọi thực hiện “mọi nỗ lực” để Jerusalem, “vì tính chất đặc biệt linh thiêng và thánh thiêng của mình”, có thể được tuyên bố là “một thành phố mở cửa và bất khả xâm phạm”, không có các hoạt động quân sự và được tránh khỏi những hậu quả của chiến tranh.
Động lực quyết định từ Đức Gioan Phaolô II
Tuy nhiên, động lực quyết định đến từ Đức Gioan Phaolô II, vị Giáo hoàng đầu tiên mạnh mẽ kêu gọi công nhận quyền của người Palestine được có một quê hương độc lập, đồng thời tái khẳng định quyền của Israel được sống trong an ninh.
Lời kêu gọi kép này được ghi nhận trong Tông thư Redemptionis anno năm 1984.
Đức Giáo hoàng nói: “Đối với dân tộc Do Thái đang sống tại Nhà nước Israel và đang gìn giữ trên mảnh đất ấy những chứng tích quý giá về lịch sử và đức tin của họ, chúng ta phải yêu cầu sự an ninh mà họ mong muốn và sự bình an chính đáng, vốn là quyền của mọi quốc gia và là điều kiện để mọi xã hội được sống và phát triển.”
“Dân tộc Palestine, những người có cội nguồn lịch sử trên mảnh đất ấy và đã bị phân tán trong nhiều thập niên, có quyền tự nhiên theo công lý được một lần nữa tìm thấy một quê hương và có thể sống trong hòa bình và thanh thản với các dân tộc khác trong khu vực.”
Ngài nhắc lại cùng một thông điệp vào năm 2000 trong chuyến hành hương đến Thánh Địa — không phải là chuyến hành hương đầu tiên của một Đức Giáo hoàng, nhưng được ca ngợi là một chuyến đi “lịch sử” vì tầm quan trọng của nó.
Chín năm sau, một vị Giáo hoàng khác đặt chân đến mảnh đất thánh nhưng đầy thương tích của Chúa Giêsu. Đó là tháng 5 năm 2009, khi Đức Bênêđictô XVI đến Trung Đông.
Theo bước vị tiền nhiệm, ngài nhấn mạnh rằng công thức “hai Nhà nước” không phải là một viễn cảnh không tưởng, nhưng là điều kiện cần thiết để chấm dứt vòng xoáy bạo lực và bảo đảm tương lai cho khu vực.
Đức Bênêđictô nói: “Tòa Thánh ủng hộ quyền của dân tộc quý vị được có một quê hương Palestine có chủ quyền trên mảnh đất của tổ tiên quý vị, được an ninh và sống trong hòa bình với các nước láng giềng, trong những đường biên giới được quốc tế công nhận.”
Ngài kêu gọi người Palestine “giữ cho ngọn lửa hy vọng luôn cháy sáng, hy vọng rằng có thể tìm ra một con đường để đáp ứng những khát vọng chính đáng của cả người Israel lẫn người Palestine về hòa bình và ổn định.”
Những lời nói và cử chỉ của Đức Giáo hoàng Phanxicô
Dưới thời Đức Giáo hoàng Phanxicô, cam kết này mang tính quốc tế và chính thức hơn. Lập trường ấy được củng cố bằng các sáng kiến ngoại giao, trong đó có việc Tòa Thánh ký Thỏa thuận Toàn diện năm 2015, chính thức công nhận Nhà nước Palestine, cũng như bằng những cử chỉ mang tính mục vụ hơn, chẳng hạn buổi cầu nguyện cho hòa bình năm 2014 tại Vườn Vatican với Tổng thống Israel Shimon Peres và Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas.
Cuộc gặp gỡ ấy là một trong những thành quả của chuyến hành hương đến Thánh Địa của Đức Giáo hoàng Phanxicô vào cuối tháng 5. Trong chuyến đi, Đức Jorge Mario Bergoglio đã khẳng định rõ ràng:
“Đã đến lúc mọi người phải tìm được lòng can đảm để quảng đại và sáng tạo trong việc phục vụ công ích; lòng can đảm để kiến tạo một nền hòa bình dựa trên sự nhìn nhận của tất cả mọi người về quyền của hai Nhà nước được tồn tại và sống trong hòa bình, an ninh, trong những đường biên giới được quốc tế công nhận.”
Trong những năm tiếp theo, cho đến khi qua đời, Đức Giáo hoàng Phanxicô tìm cách tạo thêm động lực về ngoại giao và biểu tượng cho việc thực hiện giải pháp này. Những lời nói và cử chỉ của ngài luôn được các Phái đoàn Thường trực của Tòa Thánh tại các tổ chức quốc tế, cũng như Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin, ủng hộ qua các tuyên bố. Đức Hồng y nhiều lần nhấn mạnh rằng giải pháp “hai dân tộc, hai Nhà nước” là con đường chính trị cấp thiết nhất cần theo đuổi.
Những lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng Lêô XIV
Di sản này nay được trao vào tay Đức Giáo hoàng Lêô XIV, người ngay từ đầu triều đại đã đưa khuôn khổ hai Nhà nước trở lại vị trí trung tâm của cuộc tranh luận toàn cầu.
Đáng nhớ cách đặc biệt là những lời ngài nói trên chuyến bay từ Istanbul đến Beirut, trong chuyến Tông du Thổ Nhĩ Kỳ và Liban: “Trong nhiều năm qua, Tòa Thánh đã công khai ủng hộ đề xuất giải pháp hai Nhà nước. Tất cả chúng ta đều biết rằng vào thời điểm này, Israel vẫn không chấp nhận giải pháp này, nhưng chúng tôi nhìn nhận đây là giải pháp duy nhất có thể đem lại, có thể nói như vậy, một giải pháp cho cuộc xung đột mà họ liên tục phải sống trong đó.”
Ngài tái khẳng định lập trường này trong bài phát biểu trước Ngoại giao đoàn
Những lời kêu gọi của Giáo hoàng Leo và các vị tiền nhiệm của ngài vẫn đang chờ được hồi đáp. Chiến tranh tiếp tục tàn phá các dân tộc, trong khi con đường dẫn đến hòa bình dường như ngày càng trở nên mờ mịt. Tuy nhiên, đối với các vị Giáo hoàng và Tòa Thánh, tình trạng bế tắc chính trị và thảm họa nhân đạo không làm mất đi giá trị của giải pháp này; trái lại, chúng cho thấy tính cấp thiết của nó. Đây chính là tính cấp thiết mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nhấn mạnh khi kêu gọi cộng đồng quốc tế đảm nhận trách nhiệm của mình.
